Huế Xưa & Nay TRT - 13/01/2019
Đào Duy Từ - một nhà văn hóa lỗi lạc của dân tộc
Đào Duy Từ là một nhân vật lịch sử của dân tộc, một nhà quân sự, chính trị, văn hóa lỗi lạc của thế kỷ XVII, một danh thần thời chúa Nguyễn.

Theo một số nhà nghiên cứu, ông là một người tầm thước, vẻ mặt quắc thước, lộ vẻ thông minh và tự tin. Ông quê ở làng Giáp Nổ, xã Nguyên Bình, huyện Tỉnh Gia, tỉnh Thanh Hóa. Khi còn là học sinh, ông đã là một người có trí tuệ hơn người. Cha ông là Đào Tá Hán, trước làm lính cấm vệ triều Lê- Trịnh, có bài thơ ca ngợi Trịnh Kiểm, nhưng lại phạm húy, khép vào tội phạm thượng, bị phạt và đuổi về làm dân thường. Trong lúc buồn bã và cũng do có tài năng về đàn, hát, Đào Tá Hán đi theo một gánh hát chèo, và chẳng bao lâu đã trở nên một kép hát nổi tiếng. Đào Tá Hán làm Quản giáp Đoàn hát của triều đình, sau lên chức Linh quan coi đội Nữ nhạc trong Đại Nội đời Lê Anh Tông

Do luật lệ thời ấy không cho người phường hát và con cái họ đi thi, ông Đào Duy Từ phải đổi họ theo mẹ để đi thi, và đã đổ Á Nguyên khoa thi Hương năm 1593, khi mới 21 tuổi. Khi ông thi Hội thì bị phát hiện là “con phường hát” nên đã bị đánh tuột ngôi Á Nguyên. Bất đắc dĩ, Đào Duy Từ “mai danh ẩn tích” hai chục năm, đồng thời quyết chí trau dồi kiến thức về mọi mặt, hun đúc trí tuệ, tài năng rồi rời Đông Kinh (Hà Nội) vào Đàng Trong phò chúa Nguyễn. Khi mới vào Nam ông phải đi chăn trâu thuê. Khi gặp ông, chúa Nguyễn Phúc Nguyên rất nể phục tài năng Đào Duy Từ và ngay lập tức đã trọng dụng ông. Cũng rất nhanh, Đào Duy Từ trở thành trụ cột của triều đình chúa Nguyễn. Ông đem hết tài năng về quân sự, chính trị, văn hóa giúp chúa Nguyễn xây dựng chính quyền, mở mang bờ cõi về phía Nam, chống chọi thành công với quân chúa Trịnh ở Đàng Ngoài

Trên phương diện văn hóa nghệ thuật, Đào Duy Từ cũng là một nhân vật xuất chúng. Về thơ, ông có hai tác phẩm thơ dài nổi tiếng. Đó là “Ngọc Long cương vãn” nói về tài năng của nhân vật Khổng Minh của Trung Hoa và cũng ngầm ví mình tài đức như Khổng Minh và “Tư Dung vãn”, ca ngợi cảnh đẹp cửa biển Tư Hiền ở Thừa Thiên Huế, cũng là ca ngợi cảnh thanh bình, trịnh trị của đất phương Nam. “Ngọc Long cương vãn” dài đến 136 câu lục bát, còn “Tư Dung Vãn” là một trường ca, với 336 câu thơ lục bát và 7 bài thơ gồm các thể: ngũ ngôn, thất ngôn, tứ tuyệt. Với kiến thức văn hóa uyên bác của mình, ông là ông tổ lớn nhất về cổ nhạc, đã sáng tác, cải biên các điệu múa, điệu hát, âm nhạc dân gian, hát bội;  xây dựng âm nhạc triều chúa Nguyễn. Ông đã sáng tác các điệu múa như Hoa Đăng, Nữ tướng xuất quân…Tương truyền ông tác giả vở tuồng Sơn Hậu. Ông đã đóng góp rất lớn để hình thành nên nhã nhạc cung đình, vũ khúc cung đình thời chúa Nguyễn. Tác giá sách “Đại Nam liệt truyện tiền biên” và “ Việt cầm sử thoại” viết: “ Duy Từ có công ngoài đánh chúa Trịnh, trong mở đất Chiêm Thành, làm cho dân giàu nước thịnh. Về nghệ thuật, ông sửa lại các lối hát và các điệu múa cổ; đặt ra điệu múa Long quang, điệu múa Nữ tướng xuất quân, điệu múa Tam Quốc- Tây Du dùng khi quốc gia đại lễ”. ( Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Ca Huế, giá trị, định hướng bảo tồn và phát triển, Huế tháng 9. 2015). Nghệ thuật Hát bội cung đình Huế là một biến thái của nghệ thuật Hát bội Đàng Ngoài, mà Đào Duy Từ đã truyền bá và phát triển ở Đàng Trong. Ông tổ Tuồng cung đình Huế là Đào Duy Từ.

Đào Duy Từ được thờ ở Nhà thờ cổ nhạc số 5, kiệt 127, đường Nguyễn Trãi, phường Thuận Hòa, thành phố Huế và ở Thanh Bình từ đường (nhà thờ tổ nhành nghệ thuật hát Tuồng) ở kiệt 281 Chi Lăng, thành phố Huế.

Minh Khiêm

Bản in    Gửi email
Tin mới
Bánh sâm, bánh dứa ông Lạng  (19/01/2019)
Tháng Chạp  (15/01/2019)
Sắc màu hoa giấy Thanh Tiên  (14/01/2019)
Tin đã đưa
Kỳ công mứt gừng Huế  (07/01/2019)
Mùa mía bên sông Bồ  (07/01/2019)
Thương cánh đồng rau  (02/01/2019)
Một di sản ca Huế  (30/12/2018)
Huế rộn ràng chuẩn bị đón Noel  (23/12/2018)
Xem tiếp >>
Xem theo ngày  
Tên của bạn
Email của bạn
Email người nhận
Tiêu đề
Thông điệp
     


Trang chủ | Tin tức | Chuyên đề Liên hệ tòa soạn | Liên hệ quảng cáo
Bản quyền của Đài Phát thanh Truyền hình Thừa Thiên Huế. Sử dụng thông tin của website này phải ghi rõ nguồn www.trt.com.vn
Giấy phép Số 23/GP-TTĐT cấp ngày 30 tháng 3 năm 2015 của Cục PT, TH & TTDT - Bộ Thông tin và Truyền thông
Tòa soạn: Số 58 Hùng Vương, thành phố Huế, Tel.: (054)3822162, Fax:(054)3822162, Email: dptth@thuathienhue.gov.vn
Thiết kế và phát triển: Trung tâm Công nghệ Thông tin Thừa Thiên Huế (HueCIT)